Teropody

Teropody
Theropoda
Marsh, 1881
Model Tyrannosaurus rex (Bałtowski Park Jurajski)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	zauropsydy
Podgromada	diapsydy
Infragromada	archozauromorfy
(bez rangi)	archozaury
(bez rangi)	Ornithodira
NadrzÄ…d	dinozaury
RzÄ…d	dinozaury gadziomiedniczne
PodrzÄ…d	teropody
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Model szkieletu giganotozaura, Australian Museum, Sydney

Porównanie rozmiarów największych teropodów i człowieka

Åšlad teropoda

Teropody (Theropoda) – podrząd dinozaurów z rzędu dinozaurów gadziomiednicznych (Saurischia); nazwa ("theropod") oznacza "stopa bestii".

Wszystkie były dwunożne i mięsożerne (drapieżniki, jak i padlinożercy). Poruszały się w postawie półwyprostowanej. Kończyny tylne długie silnie umięśnione z podudziem dłuższym od uda, dzięki którym potrafiły szybko biegać. Tylne kończyny były o 2/3 dłuższe od przednich i posiadały do trzech palców. Przednie kończyny krótsze od tylnych zakończone chwytnymi palcami (ich liczba była zredukowana: 1-4) z pazurami. Posiadały również długi ogon, który ułatwiał im szybką pogoń za ofiarą. Duże oczy wskazują na bardzo dobry wzrok. Zęby ostre sztyletowate, bocznie spłaszczone z ząbkowanymi krawędziami. Niektóre utraciły zęby na rzecz kostnego dzioba, otoczonego rogową warstwą. Mięśnie szczęk dobrze rozwinięte. Niektóre teropody (gł. maniraptory) były opierzone. Ich wielkość była różna, od maluchów wielkości kurczaka (epidendrozaur, skansoriopteryks) do kilkunastometrowych olbrzymów (np.: giganotozaur, karcharodontozaur, spinozaur).

Do najstarszych i najprymitywniejszych teropodów należą eoraptor i herrerazaury. Żyły od późnego triasu do końca kredy. Jedna z ich linii, ptaki, przetrwała jednak do dzisiaj. Ich skamieniałości znajdowano na wszystkich kontynentach.

Klasyfikacja

Wśród teropodów wyróżniane są trzy główne grupy: celofyzoidy (Coelophysoidea), np. celofyz; ceratozaury (Ceratosauria), np. ceratozaur czy karnotaur oraz tetanury (Tetanurae), np. allozaur, welociraptor czy tyranozaur.

PodrzÄ…d teropody (Theropoda)

•  ?rodzaj Eoraptor
•  ?infrarzÄ…d Herrerasauria
• neoteropody (Neotheropoda)
  • nadrodzina Coelophysoidea
  • awerostry (Averostra)
    • ceratozaury (Ceratosauria)
      • nadrodzina: abelizauroidy (Abelisauroidea)
      • nadrodzina: neoceratozaury (Neoceratosauria)
    • tetanury (Tetanurae)
      • nadrodzina Megalosauroidea
        • rodzina Megalosauridae
        • rodzina Spinosauridae
      • Avetheropoda
        • karnozaury (Carnosauria)
          • nadrodzina Allosauroidea
            • rodzina allozaury (Allosauridae)
            • rodzina sinraptory (Sinraptoridae)
            • rodzina karcharodontozaury (Carcharodontosauridae)
            • rodzina Neovenatoridae
        • celurozaury (Coelurosauria)
          • rodzina Coeluridae
          • rodzina Compsognathidae
          • nadrodzina tyranozauroidy (Tyrannosauroidea)
            • rodzina tyranozaury (Tyrannosauridae)
          • Maniraptoriformes
            • ornitomimozaury
              • rodzina garudimimy (Garudimimidae)
              • rodzina harpymimidy (Harpymimidae)
              • rodzina deinocheiry (Deinocheiridae)
              • rodzina ornitomimy (Ornithomimidae)
            • maniraptory
              • owiraptorozaury
                • rodzina awimimy (Avimimidae)
                • rodzina kaudipteryksy (Caudipteridae)
                • rodzina cenagnaty (Caenagnathidae)
                • rodzina owiraptory (Oviraptoridae)
              • terizinozauroidy
                • rodzina terizinozaury (Therizinosauridae)
              • deinonychozaury
                • rodzina troodony (Troodontidae)
                • rodzina dromeozaury (Dromaeosauridae)
              • Avialae
                • rodzina skansoriopteryksy (Scansoriopterygidae)
                • ptaki (Aves)
                  • archeopteryksoksztaÅ‚tne (Archeopterygiformes)
                    • rodzina archeopteryksy (Archeopterygidae)

Filogeneza

Kladogram teropodów według Weishampela i in., 2004.

Theropoda	unnamed Ceratosauria ?Coelophysoidea Neoceratosauria Ceratosauridae Abelisauroidea Tetanurae Megalosauroidea Avetheropoda Carnosauria Monolophosaurus Allosauroidea Coelurosauria Compsognathidae Tyrannoraptora Tyrannosauroidea Maniraptoriformes Ornithomimosauria Maniraptora Oviraptorosauria (z Therizinosauroidea) Eumaniraptora unnamed Paraves Deinonychosauria Avialae